In deze benadering is tantra geen techniek om iets te bereiken, maar een oefening in blijven.
Inleiding
In een wereld waarin spiritualiteit vaak wordt aangeboden als een stappenplan naar verbetering, biedt tantra iets radicalers: een uitnodiging om te blijven waar je bent. Niet als passieve berusting, maar als actieve aanwezigheid bij wat zich nu aandient. Deze blog verkent tantra niet als exotische techniek, maar als een diep menselijke praktijk van hier-zijn.
Als tantra je iets leert, dan is het dit: je hoeft nergens naartoe.
Dat klinkt eenvoudig. En tegelijk is het misschien het moeilijkste wat er is.
We leven in een cultuur die voortdurend onderweg is. Naar verbetering. Naar heling. Naar een betere versie van onszelf. Zelfs spiritualiteit wordt vaak aangeboden als een trap met treden, een methode met stappen, een belofte dat je ergens zult aankomen als je het maar goed genoeg doet.
Tantra doet daar niet aan mee.
Niet omdat groei niet bestaat, maar omdat tantra iets anders ziet. Tantra ziet dat het leven zich niet afspeelt in het doel, maar in het moment waarop je geneigd bent weg te kijken.
En precies daar begint de praktijk.
Blijven bij wat er al is
Tantra vraagt geen speciale staat van bewustzijn. Geen extase. Geen ervaring die je later kan navertellen.
Tantra vraagt iets veel stillers.
Of je kunt blijven bij wat zich nu aandient.
Bij de adem die stokt. Bij de spanning in je buik. Bij de gedachte die je liever niet denkt. Bij het gevoel dat geen naam heeft, maar wel aanwezig is.
Niet om het te veranderen. Niet om het op te lossen. Maar om het niet meteen te verlaten.
Dat is geen passiviteit. Dat is een vorm van moed.
Want blijven betekent dat je het leven niet in stukken hakt. Dat je niet zegt: dit is spiritueel, dat is menselijk. Dit mag er zijn, dat moet weg. Blijven betekent dat je het geheel durft te dragen, ook wanneer het rommelig, rauw of oncomfortabel is.
Het lichaam als toegang, niet als obstakel
In veel tradities werd het lichaam gezien als iets dat in de weg stond. Iets dat getemd, overstegen of genegeerd moest worden om dichter bij waarheid te komen.
Tantra kijkt anders.
Het lichaam is geen hindernis op weg naar bewustzijn. Het is de toegang.
Niet het perfecte lichaam. Niet het lichaam dat presteert of ontspant op commando. Maar het lichaam zoals het zich nu toont. Met zijn signalen, zijn ritmes, zijn grenzen.
Adem is daarin geen techniek, maar een metgezel. Aandacht geen oefening, maar een houding.
Je hoeft niets te doen met wat je voelt. Je hoeft het alleen niet te verlaten.
Dat is waar tantra begint te werken. Niet spectaculair, maar diep. Niet zichtbaar, maar voelbaar.
Wat betekent dat, concreet?
Stel: je zit in een gesprek dat moeilijk is. Er wordt iets gezegd dat raakt. Je voelt je maag samentrekken, je adem wordt ondiep, je gedachten beginnen te racen naar verdediging of naar vluchten.
In de meeste gevallen volg je die impuls. Je gaat in discussie, je sluit af, je maakt een grap om de spanning te breken, je verlaat de kamer, fysiek of mentaal.
Tantra zou zeggen: blijf.
Niet bij het gesprek per se, maar bij dat samentrekken in je maag. Bij die ondieper wordende adem. Bij die drang om weg te gaan.
Niet omdat je daar zo lang mogelijk moet zitten lijden. Maar omdat er in dat moment van contact met jezelf iets anders mogelijk wordt. Een ruimte waarin je kunt voelen wat er werkelijk speelt, in plaats van automatisch te reageren.
Dat is wat bedoeld wordt met ‘het lichaam als toegang’. Niet als abstract concept, maar als levende ervaring: je lichaam laat je zien waar je staat, waar je grenzen liggen, wat er aandacht vraagt. Als je leert daar te blijven, al is het maar een paar tellen langer dan gewoonlijk, ontstaat er inzicht dat geen boek je kan geven.
Of neem iets alledaagser: je bent moe, maar er is nog zoveel te doen. De neiging is om door te gaan, koffie te drinken, jezelf te dwingen nog een uur productief te zijn.
Tantra zou voorstellen: stop. Voel de moeheid. Niet om er iets mee te doen, maar om simpelweg te erkennen dat hij er is.
Misschien blijkt dat je niet echt moe bent, maar verveeld. Of gefrustreerd. Of dat je vermijdt om stil te zitten. Het lichaam vertelt je iets, als je bereid bent te luisteren.
Kader bij deze benadering
Het is belangrijk om te benoemen: tantra is geen monolithische traditie.
Historisch gezien omvat tantra een breed spectrum aan praktijken, filosofieën en rituelen binnen zowel het hindoeïsme als het boeddhisme. Sommige tantrische stromingen werken juist wel met uitgebreide technieken, met visualisaties, mantra’s, energetische oefeningen. Er zijn scholen die doelen stellen, fasen onderscheiden, en een duidelijk pad uitstippelen van ‘hier’ naar ‘daar’.
Wanneer ik eerder schrijf dat tantra geen techniek is om iets te bereiken, gaat dat dus expliciet over de invalshoek die ik hier uitwerk, niet over alle tantrische tradities.
Wat in deze blog centraal staat, is de essentie die veel hedendaagse tantrabeoefenaars in het Westen hebben omarmd: een niet-doelgerichte aandacht, waarin het lichaam en de ervaring zelf het vertrekpunt zijn. Dit is een interpretatie die goed aansluit bij wat mensen zoeken in een tijd van prestatie en optimalisatie.
Als je interesse hebt in de klassieke tantrische tradities, bijvoorbeeld zoals die bestaan binnen het hindoeïsme of boeddhisme, zul je zien dat daar vaak wel degelijk sprake is van stappen, van ontwikkeling, van transformatie met een richting.
Beide benaderingen zijn waardevol. Het gaat er niet om welke ‘de echte’ is, maar om te herkennen dat tantra veelvormig is. Deze blog kiest bewust voor de invalshoek van aanwezigheid en blijven, omdat die op dit moment voor veel mensen resoneert. Andere tantrische wegen verdienen hun eigen ruimte en erkenning.
Waarom dit vandaag zo schuurt
Misschien raakt tantra vandaag juist daarom zoveel mensen. Niet omdat het exotisch is, maar omdat het botst met onze gewoonte om alles te willen optimaliseren.
Tantra nodigt niet uit tot meer. Maar tot minder weggaan.
Minder dissociëren. Minder vluchten in uitleg. Minder wachten tot het leven eindelijk begint.
Het vraagt om aanwezig te zijn in een wereld die daar weinig ruimte voor laat. Om te voelen in een cultuur die snelheid beloont. Om te blijven in plaats van te verbeteren.
Dat is geen comfortabele weg. Maar wel een eerlijke.
En misschien is dat wat tantra altijd al was. Geen geheim pad voor ingewijden, maar een eenvoudige en radicale uitnodiging.
Om hier te zijn. In dit lichaam. In dit moment.
En om te ontdekken dat dat, hoe onvolmaakt ook, voldoende is om te beginnen.
Bronnen en verder lezen
Wetenschappelijk onderzoek
De praktijk van aanwezigheid, zoals beschreven in tantra, vertoont raakvlakken met wetenschappelijk onderzoek naar mindfulness en lichaamsgerichte benaderingen:
Tang, Y. Y., Hölzel, B. K., & Posner, M. I. (2015). The neuroscience of mindfulness meditation. Nature Reviews Neuroscience, 16(4), 213-225. Dit onderzoek toont aan hoe aandachtspraktijken de hersenen beïnvloeden, met name bij emotieregulatie en zelfbewustzijn.
https://www.vmbn.nl/over-mindfulness/wetenschap/onderzoek/
Radboudumc Wetenschappelijk bewijs voor mindfulness-interventies. Overzicht van meta-analyses over effecten van mindfulness op stress, angst en burnout.
https://www.radboudumc.nl/expertisecentra/mindfulness/wat-we-doen/onderzoek/wetenschappelijk-bewijs
Van Dam, N. T., et al. (2018). Mind the hype: A critical evaluation and prescriptive agenda for research on mindfulness and meditation. Perspectives on Psychological Science. Een kritische reflectie die ook de beperkingen van huidige onderzoeksmethoden bespreekt.
https://www.nporadio1.nl/nieuws/wetenschap-techniek/706126dc-374d-46e5-874c-004eac37db64/mindfulness-meer-onderzoek-is-nodig
Spirituele en filosofische achtergrond
Voor wie dieper wil gaan in de tantrische tradities, zijn deze bronnen waardevol:
Odier, D. (2023). Tantra, een allesomvattende oer-energie. Een toegankelijke verkenning van tantra als filosofie van aanwezigheid en het integreren van tegenstellingen.
https://www.ankh-hermes.nl/blog/een-allesomvattende-oer-energie-tantra-volgens-daniel-odier/
Vajrayana boeddhisme Wikipedia. Voor een overzicht van tantrisch boeddhisme, ook wel vajrayana genoemd, met zijn esoterische praktijken en rituelen.
https://en.wikipedia.org/wiki/Vajrayana
Meditatie Instituut Nederland. Wat is Tantra in het Boeddhisme? Een heldere uitleg over prana, energietransformaties en de relatie tussen verschillende energieën in tantrische praktijk.
https://meditatieinstituut.nl/boeddhisme/tantra/
Lees ook op Kernbos
Wil je meer lezen over tantra en lichaamsgerichte aanwezigheid? Deze blogs verdiepen verschillende aspecten:
Tantra, wanneer je lichaam weer durft te antwoorden
Over het hervinden van contact met je lichamelijke signalen en het durven luisteren naar wat je lichaam te vertellen heeft.
Tantra: waar het weefel begint
Een verkenning van het weefsel van verbindingen dat ontstaat wanneer we werkelijk aanwezig zijn bij onszelf en de ander.
Tantra, meer dan zomaar een aanraking
Over de diepere dimensies van aanraking als vorm van communicatie en aanwezigheid.