Simona Kossak en de moed om te luisteren
In 1971 nam een jonge vrouw een beslissing die haar omgeving niet kon plaatsen. Ze heette Simona Kossak, zevenentwintig jaar oud, bioloog, geboren in Krakau, erfgename van een van de meest gerenommeerde artistieke families van Polen. Haar overgrootvader Juliusz, haar grootvader Wojciech en haar vader Jerzy waren schilders van naam, mannen wier werk in musea hing en wier levens zorgvuldig binnen de lijnen van erkenning en cultuur waren getekend.
Van Simona werd verwacht dat ze zou volgen. Een leven dat klopte op papier, een carrière, een stad, zekerheid. Maar zij keek naar die toekomst en voelde iets anders. Geen verzet om het verzet, geen drama, maar een helder innerlijk nee.
Op 24 maart 1971 verhuisde ze naar het Białowieża woud, een van de laatste grote oerbosgebieden van Europa. Daar betrok ze Dziedzinka, een boswachterswoning diep in het groen, afgelegen, zonder elektriciteit en zonder stromend water, op zes kilometer van haar werkplek en de bewoonde wereld.
Wat voor de meesten onleefbaar zou lijken, werd voor haar een thuis. Ze bleef er meer dan dertig jaar.
Ze leefde niet boven de natuur, maar erin. Dieren kwamen haar nabij. Żabka, een wild zwijn dat bij haar bleef. Korasek, een kraai met een reputatie, die dingen meenam en weer opdook met zijn buit alsof het een vreemd soort gesprek was. En ja, ook een lynx, zo dichtbij dat mensen het amper konden geloven.
Voor dorpsbewoners was het onverklaarbaar. Ze fluisterden. Ze noemden haar een heks. Niet omdat er werkelijk magie was, maar omdat aandacht, wanneer ze diep genoeg wordt, voor buitenstaanders soms als iets bovennatuurlijks kan lijken.
Waar veel onderzoekers dieren observeerden vanop afstand, koos Simona voor nabijheid zonder dominantie. Ze luisterde, keek, bleef. En precies daardoor beschreef ze gedrag dat lange tijd te eenvoudig was weggezet als louter instinct. Ze sprak over relaties, sociale structuren, individuele verschillen, en over hoe mens en dier elkaar beïnvloeden zodra je niet alleen meet, maar ook aanwezig bent.
In dat bos was ze niet alleen. Ze leefde en werkte er samen met haar levenspartner Lech Wilczek, natuurbeschermer en fotograaf, die jarenlang naast haar in Dziedzinka bleef, even trouw aan het woud, even koppig in liefde voor wat leeft.
Ondertussen bouwde ze haar wetenschappelijke weg uit. Ze behaalde haar doctoraat in 1980 en haar habilitatie in 1991. Later kreeg ze de titel professor in de boswetenschappen, en ze werkte bij onderzoeksinstellingen die verbonden waren aan Białowieża en de bescherming van natuurlijke bossen.
Toch lag haar nalatenschap niet alleen in onderzoek. Ze was ook een publieke stem, via boeken en radiowerk, en ze verzette zich herhaaldelijk tegen praktijken die het woud en zijn dieren schaadden, onder meer tegen wrede vangmethodes en tegen beslissingen die natuur herleidden tot opbrengst.
Belangrijk is dit: het Białowieża woud had al internationale bescherming lang voor het einde van haar leven, waaronder de UNESCO erkenning die in 1979 begon en later werd uitgebreid. Wat Simona deed, was niet “UNESCO veroorzaken”, maar blijven wijzen op de levende waarde van het bos, telkens opnieuw, op momenten dat die waarde dreigde te verdwijnen in taal van beheer en exploitatie.
In 2007 moest ze het woud verlaten door ziekte. Op 15 maart 2007 stierf ze in Białystok, drieënzestig jaar oud, na een kankerziekte.
Wat blijft, is meer dan een biografie. Het is een herinnering aan een andere manier van weten. Aan het lef om comfort los te laten voor waarheid. Aan het besef dat luisteren soms radicaler is dan spreken, en dat bescherming begint bij nabijheid.
Misschien is dat ook waarom haar verhaal vandaag opnieuw resoneert. Omdat steeds meer mensen voelen dat tempo, afstand en verharding iets essentieels hebben losgemaakt. Omdat lichamen moe worden, zenuwstelsels overbelast raken, en natuur te vaak als decor wordt behandeld in plaats van als levend systeem waar wij deel van zijn.
Het KernBos ontstaat vanuit diezelfde onderstroom, niet als kopie van een leven in een Pools oerwoud, maar als een hedendaagse vertaling van hetzelfde weten. Het besef dat echte heling niet begint bij forceren, maar bij vertragen, en dat zorg niet losstaat van omgeving, maar erdoor gedragen wordt.
Zoals Simona niet boven het bos ging staan, maar er deel van werd, zo wil Het KernBos een plek worden waar mensen niet worden aangepast aan systemen, maar opnieuw leren luisteren naar hun eigen ritme, hun lichaam en de wereld rondom hen, met respect voor wat leeft, en zonder romantisering, eerder als samenwerking.
In 2024 verscheen een biografische speelfilm over haar leven, geregisseerd door Adrian Panek. En toch, zelfs zonder film, blijft haar verhaal zich herhalen telkens wanneer iemand een bos in stapt en even stil genoeg wordt om te voelen dat aanwezigheid ook een vorm van bescherming is.
Bronnen
Wikipedia (EN):
Simona Gabriela Kossak – levensloop, academische carrière, overlijden
https://en.wikipedia.org/wiki/Simona_Kossak
Wikipedia (PL):
Simona Kossak – uitgebreide Poolse biografie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Simona_Kossak
Culture.pl:
Biografisch en cultureel overzicht van haar werk en betekenis
https://culture.pl/en/artist/simona-kossak
Notes From Poland:
Actuele berichtgeving over haar erfenis
https://notesfrompoland.com
UNESCO World Heritage Centre:
Białowieża Forest werelderfgoed informatie
https://whc.unesco.org/en/list/33