“Onze tijd zit er alweer op,” zei de psycholoog. Maar net op dat moment nam mijn lichaam de estafettestok over.
Ik had de opdracht gekregen om te zoeken naar het woord dat hoorde bij mijn emotionele reactie. Het was alsof dat woord een sleutel werd die een oude deur openduwde. En daarachter stond het kind dat ik ooit was, met blonde staartjes, tegen een muur gedrukt, een hand om mijn keel.
Het bloed gierde door mijn lijf, mijn wangen rood, mijn rechter kaak gespannen alsof ik het al die tijd had vastgehouden. De herinnering kwam niet in woorden maar in spieren, in spanning, in een lichaam dat zich niet meer liet sturen. Ik weet niet wat er precies gebeurd is, alleen de bezorgde blik van de psycholoog toen ik weer kon spreken.
We besloten samen het gebeuren in een denkbeeldige zeecontainer te leggen en die zorgvuldig te vergrendelen tot de volgende sessie.
Thuis stuurde ik haar een bericht dat ik de komende twee weken geen sessies zou plannen en eerst op adem wilde komen. Dat ik tijd nodig had om terug te keren naar mezelf. Want er zijn momenten dat niet werken, niet doorgaan, niet vechten de enige juiste keuze is.
Het beangstigende woord
Even later ontving ik een sms van haar. Ze schreef dat wat er gebeurde een freeze-respons was, een lichamelijke reactie op het benoemen van de emotie. Alsof mijn lijf verstarde, alsof adem en eigen wil over mijn spieren plots niet meer bestonden.
Haar woorden waren bedoeld om houvast te geven. Toch bleef ik hangen bij dat ene woord dat ze gebruikte: “beangstigend”.
Vond zij het beangstigend hoe ik reageerde? Of dacht ze dat ik zelf beangstigd was? Had mijn lichaam iets gedaan wat ik zelf niet had opgemerkt? Die onzekerheid deed me wankelen. Mijn man las het bericht en zei hetzelfde: “echt geruststellend is het niet als een psycholoog je reactie beangstigend vindt.”
En toch, diep vanbinnen, wist ik dat mijn lichaam gewoon zijn oude, oeroude programma draaide.
Als het lijf de regie overneemt
In de psychologie wordt vaak gesproken over de drie basisreacties van ons zenuwstelsel bij gevaar: fight, flight of freeze. Deze worden aangestuurd door het autonome zenuwstelsel, zonder dat ons hoofd daar iets over te zeggen heeft.
De polyvagaaltheorie van Stephen Porges legt uit dat de freeze-respons een oeroud overlevingsmechanisme is. Het lichaam schakelt als het ware uit om te beschermen. Spieren verstarren, adem stokt, bewustzijn vernauwt. Je kunt het vergelijken met een dier dat roerloos blijft liggen om aan een roofdier te ontkomen.
Neurowetenschapper Bessel van der Kolk beschreef in The Body Keeps the Score hoe trauma zich in het lichaam nestelt, vaak in spierspanning of lichamelijke reflexen. Het zijn geen willekeurige reacties, maar herinneringen die zich fysiek hebben vastgezet.
Dat is wat ik ervoer: niet mijn hoofd dat terugging, maar mijn lijf dat sprak.
De wijsheid van verstijving
Het woord “beangstigend” maakte me onzeker. Alsof ik iets verkeerd had gedaan. Maar als ik er langer bij stilsta, besef ik dat dit precies de kern is: bij trauma beslist je lichaam. Je zit gevangen in spieren tot ze willen lossen.
Het is niet falen, het is overleven. Psychologisch gezien vraagt het om erkenning: ik deed niets verkeerd, mijn lichaam deed wat het ooit moest doen.
We komen steeds dichter bij iets wat mijn brein uit alle macht heeft geprobeerd om te verbannen. De vorige keer deed mijn lichaam er ook alles aan om toch maar dat ene voorval niet op te laten rakelen. Toen zat ik kokhalzend, snotterend en naar ademhappend op de bank.
In Het KernBos geloven we dat zulke momenten niet alleen medisch of psychologisch zijn, maar ook spirituele signalen. Mijn freeze was een uitnodiging van mijn lichaam om te vertragen, om te luisteren naar wat dieper in mij lag.
Zoals bomen in de winter hun groei stilleggen om te overleven, zo herinnerde mijn lichaam me eraan dat stilvallen geen eindpunt is maar een vorm van zorg. Voor mijn hoofd, voor mijn lijf, en voor dat kleine innerlijke kind dat nog steeds fluistert om tijd, ruimte en veiligheid tussenin.
Een uitnodiging tot zachtheid
Soms zijn het niet onze woorden maar onze lichamen die beslissen dat het tijd is om te vertragen. Misschien herken jij dat ook: het plots niet meer vooruit kunnen, het gevoel dat je lijf eerder spreekt dan je hoofd.
In Het KernBos zien we zulke signalen niet als hindernissen, maar als stille uitnodigingen. Uitnodigingen om zachter te leven, om te luisteren naar wat onder de oppervlakte beweegt, en om stap voor stap weer thuis te komen bij jezelf.
Ook ik leer telkens opnieuw dat vertraging geen falen is. Het is zorg.
Bronnen en verdieping:
Stephen Porges, Polyvagal Theory (2011): beschrijft hoe het autonome zenuwstelsel schakelt tussen veiligheid, mobilisatie en immobilisatie.
Bessel van der Kolk, The Body Keeps the Score (2014): toont hoe trauma zich opslaat in het lichaam en welke therapeutische benaderingen helend werken.
Babette Rothschild, The Body Remembers (2000): legt praktisch uit hoe lichamelijke reacties samenhangen met traumatische herinneringen.
Peter Levine, Waking the Tiger (1997): ontwikkelaar van somatic experiencing, een methode om vastgezette trauma-energie los te laten.