Een therapiekat op schoot zegt soms meer dan woorden

Niet alles wordt vergeten

Wanneer een therapiekat harten opent waar woorden tekortschieten

Soms komt herleven of beleven in stilte, niet luid of groots, maar zacht, op pootjes, met een warme vacht en een aanwezigheid die niets vraagt.

De grote ontvangst (en bijna-ontvoering)

Na een telefonische afspraak en een rustige uitleg over wat de bedoeling was, werden we enkele dagen later onthaald met veel enthousiasme en nieuwsgierige blikken in woonzorgcentrum Sint-Jozef in Sint-Michiels. De sfeer was open, betrokken en licht verwachtingsvol.

We konden Pistach maar net redden van een liefdevolle catnapping door de receptioniste, die in haar hoofd al fanatiek aan het zoeken was waar de superlijm stond om hem voor altijd aan haar bureau te of op haar schoot plakken. “Hoe laat sluit de Brico ook alweer?” hoorden we haar binnensmonds mompelen terwijl ze bewonderend om hem heen liep zonder zijn diep blauwe blik te lossen.

Pistach zelf leek het voorstel minstens serieus te overwegen. Hij aarzelde theatraal, zuchtte diep (want inspanning), en klom met de snelheid van een gepensioneerde slak uiteindelijk toch maar weer op mijn schouders. Je kon bijna zien hoe hij dacht: “Eigen baas of permanent bureau-entertainment? Lastige keuze…”

Terwijl we voorbij de leefruimtes en de cafetaria stapten, klonk het al snel overal: “Oooo’s. Aaaahh’s.” En dan, met Brugse overtuiging en warmte: “Mohh, ‘t is nen katte! Kiekt e keer hoe schoone, zeg. En zo brave!”

Pistach waste onverstoorbaar zijn poot verder (zat er toch wat lijm op?), alsof hij al jaren wist dat dit zijn publiek was. De nonchalance van een superster die z’n vijfde tournee doet.

Aanwezig zijn als therapie

Begeleid kreeg hij alle ruimte om te doen wat hij het beste kan: aanwezig zijn. Bewoners mochten hem aaien, op schoot nemen, zijn ademhaling voelen vertragen tegen hun borst. En daar, in die eenvoudige momenten, gebeurde iets dat niet te plannen valt.

Mensen die meestal stil zijn, begonnen te praten. Anderen werden rustiger, of net helderder. Lichamen die vaak gespannen zijn, vonden even een ander ritme.

Het zorgteam zag het meteen. Reacties werden zachter. Ogen helderder. Bewegingen vloeiender. Soms is ontprikkeling net zo waardevol als activering.

Pistach zelf volgde zijn eigen tempo. Twee uur lang schonk hij zijn koninklijke nabijheid aan iedereen die ervoor openstond. Daarna was het genoeg. Hij zocht een zachte zetel, maar niet voordat hij deze grondig had geïnspecteerd. Eerst drie keer rondjes draaien, en pas dán de goedkeuring: “Ja. Deze voldoet.” Waarna hij neerstortte alsof hij zojuist de marathon van Tokio had gelopen in plaats van twee uur lieflijk op schoot te liggen.

In werken met dieren is respect voor hun energie geen detail, maar een voorwaarde. Het contact gebeurt altijd in overleg met en met toestemming van het zorgteam, afgestemd op zowel bewoners als dier. Pistach is geen instrument. Hij is een wezen met grenzen (en kennelijk ook een stoel-keurmeester). En precies daardoor voelt het veilig.

Het gemis dat zichtbaar wordt

Voor veel ouderen in een woonzorgcentrum is het afscheid van een eigen huisdier een stille rouw. Tijdens dit bezoek werd dat tastbaar. De manier waarop sommige bewoners Pistach vasthielden, hun hand net iets langer in zijn vacht lieten rusten, vertelde meer dan woorden ooit zouden kunnen. Er was herkenning. En gemis. En ook troost.

Een moment van verbinding

Eén van die momenten raakte mij persoonlijk diep.
Een bewoonster die een tijdje mee door mijn eigen leven had gewandeld, kreeg haar prachtige mimiek van verwondering en bewondering terug toen ze in haar kamer de prachtige safier blauwe ogen van Pistach kruiste. Ze kreeg hem op schoot en plots was ze er. Helder. Pratend. Speels, zelfs met de fotograaf.

Wie ik was, was haar ontgaan, maar haar lichaam wist het ergens wel nog. Tijdens het hele bezoek hield ze met haar zijdezachte handen mijn hand vast, zacht maar vastberaden, terwijl haar andere hand ritmisch door Pistachs vacht kroelde.

Het giechelen dat onverwacht ontsnapte, bracht mijn ontroering naar de oppervlakte. Want zo had ik haar gekend.

Ik ben mens. Mama. Partner. Vriendin. Vrijwilliger. En ja, er kwamen tranen. Niet omdat ze alles weer wist. Maar omdat we verbonden waren. Met onze handen. Met stilte. Met Pistach als brug tussen toen en nu.

Ze haalde glimlachend herinneringen op en vroeg vier keer hoe hij heette, zonder dat het ooit vervelend werd. Elke keer opnieuw was het een kleine ontdekking, een nieuwe vreugde.

Pistach lag intussen helemaal zen te ronken, onverstoorbaar en diep, als een oude diesellocomotief die nergens meer heen moest. Warm. Stevig. Aanwezig. Alsof hij wist dat dit zijn belangrijkste werk was: niet bewegen, gewoon blijven liggen, en af en toe een oorwieber laten gebeuren als extraatje.

Wat zegt de wetenschap

Wat wij zagen, wordt gedragen door onderzoek. Contact met dieren kan bij ouderen gevoelens van eenzaamheid verminderen en het emotioneel welzijn versterken. Binnen de dementiezorg tonen studies dat de aanwezigheid van katten kan leiden tot meer alertheid, meer sociale interactie en minder onrust.

Niet omdat dieren iets afdwingen, maar juist omdat ze niets vragen. Ze communiceren via aanraking, nabijheid en ritme. Precies die lagen die vaak intact blijven bij dementie en Alzheimer, ook wanneer taal dat niet meer is.

In tegenstelling tot activiteiten die een beroep doen op geheugen of prestatie, nodigt contact met een dier uit tot zijn. Er is geen goed of fout. Alleen ontmoeting. Dat maakt dierondersteunde interventies zo waardevol binnen woonzorgcentra.

Meer dan gezelligheid

De impact reikt verder dan een fijn moment. Het contact met dieren kan angst en stress verzachten, sociale verbondenheid versterken en zintuigen op een zachte manier prikkelen. Het brengt een gevoel van veiligheid en normaliteit binnen een omgeving die soms strak en voorspelbaar aanvoelt.

Precies dat zagen wij terug. In een glimlach die bleef hangen. In een gesprek dat spontaan ontstond. In de fotograaf die plots mee deel werd van het contact, tot groot plezier van enkele guitige dames. Dieren werken als sociale katalysator, zonder daar moeite voor te doen.

Pistach leek het allemaal prima te vinden. Zolang hij maar niet moest rechtstaan. Of lopen. Of eigenlijk… bewegen.

Een stille bevestiging

Bij het afscheid kwam de vraag vanzelf: “Wanneer komen jullie terug?”

Voor ons was dat genoeg. Een bevestiging dat dit bezoek iets had aangeraakt. Niet spectaculair. Wel wezenlijk.

Wij gingen naar huis met een diepe voldoening en dankbaarheid. De bewoners even uit hun dagelijkse routine. Het team geraakt. En Pistach, onze grote zachte goedzak, had helemaal zichzelf mogen zijn. Hij werd bij thuiskomst door de drie dames aan alle kanten besnuffelt. Zijn moeder miauwde “Eindelijk, hij heeft eens gewerkt.”
Ja dat had ie echt. Trots ging ze naast hem zitten, keek me aan en knipperde met haar ogen alsof ze zei: “Helemaal zijn mama he.”

Waar wij in geloven

Dit was geen eenmalig moment. Dit is waar wij in geloven.

In aanwezigheid. In dieren als brug. In zorg die ook het niet-meetbare ernstig neemt.

Want niet alles wordt vergeten. Soms blijft het bewaard in aanraking, in warmte, in een tevreden spin.

En soms begint dat gewoon met een kat op schoot.

Bronnen

Wetenschappelijke onderbouwing:

Enders-Slegers, M.J. (2000). The Meaning of Companion Animals: Qualitative Analysis of the Life Histories of Elderly Cat and Dog Owners. In A.L. Podberscek, E.S. Paul & J.A. Serpell (Eds.), Companion Animals and Us: Exploring the Relationships Between People and Pets (pp. 237-256). Cambridge University Press.

Nordgren, L., & Engström, G. (2014). Animal-Assisted Intervention in Dementia: Effects on Quality of Life. Clinical Nursing Research, 23(1), 7-19.

Wesenberg, S., Mueller, C., Nestmann, F., & Holthoff-Detto, V. (2019). Effects of an animal-assisted intervention on social behaviour, emotions, and behavioural and psychological symptoms in nursing home residents with dementia. Psychogeriatrics, 19(3), 219-227.

Fick, K.M. (1993). The influence of an animal on social interactions of nursing home residents in a group setting. American Journal of Occupational Therapy, 47(6), 529-534.

Banks, M.R., & Banks, W.A. (2002). The effects of animal-assisted therapy on loneliness in an elderly population in long-term care facilities. The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 57(7), M428-M432.

Bernabei, V., De Ronchi, D., La Ferla, T., Moretti, F., Tonelli, L., Ferrari, B., Forlani, M., & Atti, A.R. (2013). Animal-assisted interventions for elderly patients affected by dementia or psychiatric disorders: A review. Journal of Psychiatric Research, 47(6), 762-773.