Waarom een lichaam soms terug wil keren
Ze ging niet terug uit koppigheid.
Ze ging terug om te testen.
Niet om het verleden uit te dagen.
Maar om te voelen of het haar nog zou overnemen.
Dat is een wezenlijk verschil.
Wanneer iemand ooit overspoeld werd door een ervaring, onthoudt het lichaam niet alleen wat er gebeurde. Het onthoudt hoe het voelde om geen keuze te hebben. Hoe de adem kleiner werd. Hoe spieren verstijfden. Hoe aandacht vernauwde tot overleven.
Dat geheugen zit niet alleen in gedachten. Het zit in het zenuwstelsel.
Wat gebeurt er in zo’n moment?
Ons lichaam heeft een automatisch veiligheidssysteem: het autonome zenuwstelsel. Dat systeem regelt onder meer hartslag, ademhaling en spierspanning zonder dat we daar bewust over nadenken. Het bestaat uit twee takken: een sympathische tak die het lichaam in actie brengt en een parasympathische tak die terugbrengt naar herstel en rust.
Bij (gevoeld) gevaar schakelt dat systeem over naar een overlevingsreactie:
vechten
vluchten
of bevriezen
Wanneer vechten of vluchten niet mogelijk lijken, of te riskant voelen, kan een freeze‑reactie optreden. Dat betekent niet dat iemand zwak is. Het betekent dat het lichaam kiest voor de veiligste optie die op dat moment beschikbaar lijkt.
Er gebeurt dan iets dubbels. Het lichaam mobiliseert zich om te handelen, maar tegelijkertijd komt er een rem op beweging.
Spieren kunnen gespannen aanvoelen.
Adem wordt klein of stokkend.
Beweging stopt of vertraagt.
Hartslag en spanning kunnen veranderen, soms juist met een merkbare vertraging of verdoving.
Dat is biologie.
Het moeilijke ontstaat wanneer die reactie niet volledig kan afronden. Het lichaam heeft zich klaargemaakt om te handelen, maar kon niet handelen. Die mobilisatie en rem blijven als restspanning aanwezig in het systeem.
Jaren later kan een plek die ooit met gevaar verbonden was, dat systeem opnieuw activeren.
Wat doen de hersenen dan?
Diep in je hersenen zit een klein gebied dat de amygdala heet. Je kan het zien als je interne rookmelder. Ze scant voortdurend: veilig of niet veilig?
De amygdala denkt niet in woorden. Ze vergelijkt patronen. Licht. Geluid. Geur. Ruimte.
Als iets lijkt op een oude dreiging, stuurt ze een alarm door naar de hypothalamus. Dat is een klein regelcentrum in het midden van je brein dat het stresssysteem aanzet.
Dan gebeurt dit:
Je hartslag stijgt.
Je adem versnelt.
Je spieren spannen.
Stresshormonen worden vrijgemaakt.
Dat gaat razendsnel. Vaak sneller dan je bewust kan denken: dit is toen niet meer.
Daar komt een ander hersengebied in beeld: de prefrontale cortex, het deel achter je voorhoofd dat helpt nadenken, relativeren en kiezen.
Als de activatie niet te sterk is, kan dit deel actief blijven. Het kan als het ware tegen de amygdala zeggen: kijk opnieuw. Dit is nu.
Ook de hippocampus speelt een rol. Dat is het hersengebied dat herinneringen in tijd en context plaatst. Het helpt onderscheiden tussen verleden en heden. Bij trauma kan dat tijdsbesef vervagen, waardoor een trigger voelt alsof het opnieuw gebeurt.
Wanneer iemand terugkeert naar een oude plek en daar kan blijven staan zonder volledig overspoeld te raken, krijgt het brein nieuwe informatie:
Dit lijkt op toen.
Maar het is niet toen.
Ik ben hier.
Ik kan kiezen.
Dat is geen mentale affirmatie.
Dat is een vorm van neurobiologische herkalibratie: het alarmsysteem krijgt herhaald nieuwe, veilige ervaringen aangeboden en kan stap voor stap anders gaan reageren.
Wat zij daar deed
Wat zij daar deed, was geen symbolische daad.
Het was een regulatie‑test.
Kan ik hier staan zonder dat mijn systeem het overneemt?
Kan ik voelen zonder te verdwijnen?
Blijft mijn denkende brein online?
Kan ik kiezen om te blijven of weg te gaan?
In traumatherapie heet dit een corrigerende ervaring. Een oude angststructuur wordt niet weggepoetst, maar aangevuld met nieuwe informatie.
De hippocampus registreert: dezelfde plek, andere tijd.
De prefrontale cortex blijft actief: ik heb keuze.
De amygdala leert: alarm hoeft niet maximaal te zijn.
Het lichaam leert meer proportie.
Niet dat het nooit meer zal reageren.
Maar dat het niet automatisch hoeft te overspoelen, en dat er ruimte ontstaat tussen trigger en reactie.
Dat is wat ze wilde weten.
Niet of ze moedig was.
Maar of haar systeem veranderd was.
Verklarende woordenlijst
Autonome zenuwstelsel
Het automatische regelsysteem van je lichaam dat onder meer hartslag, ademhaling en stressreacties aanstuurt, met een sympathische (actie) en parasympathische (rust) tak.
Freeze
Een overlevingsreactie waarbij het lichaam (deels) verstijft wanneer vechten of vluchten niet mogelijk lijken; er is zowel activatie als remming in het zenuwstelsel, waardoor iemand als het ware “bevriest”.
Amygdala
Een klein gebied in je hersenen dat patronen van (on)veiligheid detecteert en alarm kan slaan.
Hypothalamus
Een regelcentrum in het midden van je hersenen dat bij dreiging het stresssysteem activeert.
Prefrontale cortex
Het deel achter je voorhoofd dat helpt bij nadenken, relativeren en bewuste keuzes maken, en dat de stressreactie kan bijsturen.
Hippocampus
Het hersengebied dat herinneringen in tijd en context plaatst en helpt onderscheiden tussen toen en nu.
Corrigerende ervaring
Een nieuwe ervaring waarbij lichaam en brein merken dat een situatie anders en veiliger is dan vroeger, waardoor oude angstreacties kunnen worden bijgesteld in plaats van automatisch alles over te nemen.
Meer lezen?
https://kernbos.be/deel-1-mastery-agencywaarom-overlevenden-terugkeren/
https://kernbos.be/deel-2-trauma-en-het-zenuwstelsel-waarom-terugkeren-soms-helpt/
https://kernbos.be/trauma-integratie-na-activatie-deel-3/
https://kernbos.be/wanneer-teruggaan-niet-helend-is-trauma-timing-capaciteit/
Bronnen
1. Roelofs, K. (2017). Freeze for action: neurobiological mechanisms in animal and human freezing. Frontiers in Behavioral Neuroscience. [pmc.ncbi.nlm.nih](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5332864/)
2. SimplyPsychology – Sympathetic vs Parasympathetic Nervous System (uitleg autonome zenuwstelsel en tweedeling). [simplypsychology](https://www.simplypsychology.org/sympathetic-vs-parasympathetic-nervous-system.html)
3. Lumen Learning – Parts of the Nervous System | Introduction to Psychology (overzicht autonome, sympathische en parasympathische systemen).(https://courses.lumenlearning.com/waymaker-psychology/chapter/parts-of-the-nervous-system/)
4. Khiron Clinics – Understanding Freeze (klinische uitleg van de freeze‑reactie bij trauma).(https://khironclinics.com/blog/understanding-freeze/)
5. Cadenza Center – The Freeze Response – When Numbness Becomes a Way of Life (traumareacties en freeze in de praktijk). (https://cadenzacenter.com/the-freeze-response-when-numbness-becomes-a-way-of-life-trauma-responses-part-3/)
6. Wild Mountain Counselling – Understanding the Freeze Trauma Response (psycho‑educatie over de dubbele dynamiek van mobilisatie en rem). [wildmountaincounselling](https://wildmountaincounselling.ca/wild-mountain-counselling-blog/understanding-the-freeze-trauma-response/)
7. Attachment Project – Fight or Flight & More: All 6 Trauma Responses Explained (breed overzicht van traumareacties, incl. freeze). (https://www.attachmentproject.com/psychology/trauma-response-types/)
8. NICABM – How the Nervous System Responds to Trauma (toegankelijke uitleg over vechten, vluchten, bevriezen en het zenuwstelsel). [nicabm](https://www.nicabm.com/topic/trauma-responses/)
9. Rauch, S. L. et al. (2006). Traumatic stress: effects on the brain. Dialogues in Clinical Neuroscience.(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3181836/)
10. Stevens, J. S., & Jovanovic, T. (2018). Exposure-Based Therapy Changes Amygdala and Hippocampus Activation in PTSD. Biological Psychiatry (over veranderingen in amygdala/hippocampus door corrigerende/ exposure‑ervaringen).(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6168398/)