Maandag. Eerste schooldag.
De geur van nieuw kaftpapier, schoenen die nog glanzen, rugzakken die groter lijken dan de kinderen zelf.
Voor velen een avontuur vol verwachting.
Maar niet voor iedereen.
Voor kinderen met neurodiversiteit kan deze dag voelen als een storm.
Een klas die ruikt naar krijt en verf, stoelen die tegelijk kraken, een bel die snijdt door het hoofd.
Blikken die zeggen: Doe gewoon mee.
Voor hen is de eerste schooldag geen feest, maar overleven.
Een klas die ruikt naar krijt en verf, stoelen die tegelijk kraken, een bel die snijdt door het hoofd.
Blikken die zeggen: Doe gewoon mee.
Voor hen is de eerste schooldag geen feest, maar overleven.
Vragen die schuren
En dan mogen we onszelf ‘stil’ afvragen:
Waar bereiden we kinderen eigenlijk op voor?
Waar bereiden we kinderen eigenlijk op voor?
Wanneer gebruikte jij voor het laatst algebra om een keuze in je leven te maken?
Waarom leren we een geschiedenis vol data en namen, maar zo vaak verteld vanuit het perspectief van de machtigen?
Welke stemmen zijn we vergeten?
En wat leren we onze kinderen over zichzelf, hun lichaam, hun adem, hun vermogen om zorgzaam aanwezig te zijn bij een ander, zonder zichzelf achteruit te schuiven ?
Waarom leren we een geschiedenis vol data en namen, maar zo vaak verteld vanuit het perspectief van de machtigen?
Welke stemmen zijn we vergeten?
En wat leren we onze kinderen over zichzelf, hun lichaam, hun adem, hun vermogen om zorgzaam aanwezig te zijn bij een ander, zonder zichzelf achteruit te schuiven ?
Hoe kan het beter?
Misschien begint ‘beter’ bij eenvoud.
Een plek van stilte in elke school, waar kinderen kunnen ademhalen en even terugkeren naar zichzelf.
Een leerkracht die naast cijfers en taken ook de vraag stelt: Hoe gaat het met jou, vandaag?
Een curriculum dat meer is dan formules en jaartallen, dat ook levenslessen weeft in de dagen.
Een plek van stilte in elke school, waar kinderen kunnen ademhalen en even terugkeren naar zichzelf.
Een leerkracht die naast cijfers en taken ook de vraag stelt: Hoe gaat het met jou, vandaag?
Een curriculum dat meer is dan formules en jaartallen, dat ook levenslessen weeft in de dagen.
Levenslessen die zo basaal en zo waardevol zijn:
– Waar komen aardbeien vandaan en hoe plant en oogst je ze zelf?
– Hoe maak je een veilig kampvuur?
– Hoe voer je de Heimlich-manoeuvre uit?
– Waarom zijn bomen onmisbaar, en waarom verdienen bijen ons respect, ook als je geen honing lust?
– Wat is het nummer van het Antigifcentrum?
– Hoe reanimeer je iemand?
Dit is kennis die leven geeft, die kinderen verbindt met aarde, adem en gemeenschap.
Nu leren ze te volgen als schapen: stil, braaf en niet te lastig.
Ook in wat gekend moet zijn.
Een eigen mening? Dan ben je rebels en lastig.
Een stille jongen? Hij is introvert, we krijgen hem wel uit zijn schelp.
Een luid meisje? Die is lastig. Stil zijn en verder werken.
Nu leren ze te volgen als schapen: stil, braaf en niet te lastig.
Ook in wat gekend moet zijn.
Een eigen mening? Dan ben je rebels en lastig.
Een stille jongen? Hij is introvert, we krijgen hem wel uit zijn schelp.
Een luid meisje? Die is lastig. Stil zijn en verder werken.
En beter is ook dit: diversiteit niet zien als tekort, maar als een andere manier van kijken.
Autisme, ADHD, hooggevoeligheid: zij tonen ons dat er vele vensters zijn om naar de wereld te kijken. Elk met zijn eigen schoonheid en wijsheid.
Autisme, ADHD, hooggevoeligheid: zij tonen ons dat er vele vensters zijn om naar de wereld te kijken. Elk met zijn eigen schoonheid en wijsheid.
Wetenschap en wijsheid naast elkaar
De wetenschap bevestigt wat kinderen ons al tonen. Temple Grandin spreekt over het leven “zonder filter, waar alles tegelijk binnenkomt”. De DSM-5 erkent dat prikkels anders, intenser kunnen binnenkomen. Onderzoek naar executieve functies laat zien hoe nieuwe omgevingen extra spanning brengen bij kinderen met autisme.
En oude spirituele tradities fluisteren hetzelfde in een andere taal. Thich Nhat Hanh herinnert ons eraan dat werkelijk aanwezig zijn begint met stilte in onszelf. En dat zien zonder oordeel de diepste vorm van zorg is.
Ook onze leerboeken verdienen vragen. Edward Said en Bambi Ceuppens laten ons zien hoe geschiedenis vaak wordt verteld in dienst van macht, terwijl andere verhalen ongehoord blijven. Wat betekent dat voor de kinderen die wij opvoeden?
Slot
En misschien is dat de echte vraag bij de eerste schooldag:
Niet of alle boeken gekaft zijn, maar of ieder kind gezien wordt.
Niet of alle boeken gekaft zijn, maar of ieder kind gezien wordt.
Want wat heb je aan algebra als je niet weet hoe je een stuk appel uit iemands keel haalt?
Wat heb je aan geschiedenislessen als de helft van de verhalen verzwegen blijft?
Wat heb je aan geschiedenislessen als de helft van de verhalen verzwegen blijft?
Onderwijs zou moeten ademen wat leven is: stilte, zorg, verbondenheid, praktische wijsheid.
Niet een race naar cijfers, maar een pad waarop kinderen zichzelf mogen worden.
Niet een race naar cijfers, maar een pad waarop kinderen zichzelf mogen worden.
We hopen dat ieder kind de school binnengaan zonder storm in het hoofd, en dat wij durven en blijven kijken, luisteren, en zeggen:
“Je hoeft niets te bewijzen. Jij mag hier zijn, precies zo.”
“Je hoeft niets te bewijzen. Jij mag hier zijn, precies zo.”
Bronnen & literatuur
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5e ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Ceuppens, B. (2020). Het koloniale verleden onder de loep: perspectieven uit de Belgische samenleving. Leuven: Acco.
Grandin, T., & Panek, R. (2013). The Autistic Brain: Helping Different Kinds of Minds Succeed. Boston: Houghton Mifflin Harcourt.
Hill, E. L. (2004). Executive dysfunction in autism. Trends in Cognitive Sciences, 8(1), 26–32. https://doi.org/10.1016/j.tics.2003.11.003
Hanh, T. N. (1975). The Miracle of Mindfulness. Boston: Beacon Press.
Said, E. W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon.