Dromen herinneren (deel 1)

Waarom herinner ik nu opeens mijn dromen?

Je bent moe.
De slaap komt niet, of je houdt hem tegen zonder precies te weten waarom.
En de laatste tijd herinner je dromen.
Geen nachtmerries, maar dromen waarin familie als passanten voorbijkomt.
Ze zijn er, maar niet voor jou.

Je hebt daar vrede mee. Echt.

En toch.
De afgelopen weken is er iets verschoven.
Alsof er weer een schil is losgekomen.

Waarom nu?

Je brein kiest wat je herinnert

Niet iedereen herinnert zich even vaak dromen. Ongeveer tachtig tot negentig procent van de mensen herinnert dromen wanneer ze gewekt worden uit REM slaap, maar in het dagelijks leven verschilt droomherinnering sterk van persoon tot persoon.

Hier zit iets belangrijks.
Je brein kiest wat het toelaat tot je bewuste herinnering.

Het arousal retrieval model verklaart dat. De prefrontale cortex, die nodig is om complexe informatie op te slaan, is tijdens de slaap grotendeels uitgeschakeld. Dromen worden niet automatisch bewaard. Pas wanneer je kort ontwaakt, soms maar een fractie van een seconde, krijgt je brein de kans om een droom van een vluchtig bewustzijnsmoment naar het langetermijngeheugen te brengen.

Onderzoek laat zien dat mensen die hun dromen vaker herinneren, ook vaker korte ontwakingen hebben tijdens NREM 2 slaap. Niet toevallig. Je brein wekt je precies genoeg om iets vast te houden.

Waarom deze dromen. Waarom nu.

Wanneer context plotseling verschuift Binnen de neurowetenschappen bestaat een intrigerend begrip. Contextual shift. Een plotselinge verschuiving in hoe het brein betekenis organiseert.

Meestal beweegt alles geleidelijk. Herinneringen, emoties en interpretaties vloeien langzaam in elkaar over. Maar soms, zonder aankondiging, verandert het kader. Alsof je van besturingssysteem wisselt. Er ontstaat een breuk. Een grens. Een nieuw hoofdstuk dat zich aandient.

Het is alsof je jarenlang in hetzelfde huis leefde, vertrouwd met elke kamer, elke kraak in de vloer, tot je op een ochtend wakker wordt en merkt dat een muur verplaatst is. Niet ingestort. Niet kapot. Gewoon verschoven. Alles staat er nog, maar de ruimte voelt anders. Je lichaam weet het al, nog voor je hoofd begrijpt wat er veranderd is.

Neurowetenschappelijk onderzoek toont aan dat zulke contextverschuivingen samengaan met abrupte veranderingen in neurale activiteit. Ze worden vaak uitgelokt door prediction errors. Momenten waarop wat je verwacht niet overeenkomt met wat je ervaart.

Dat betekent dit.
Een deel van jou weet dat iets niet langer klopt. Er is een spanning tussen wie je was en wie je geworden bent.
Tussen wat je dacht te hebben aanvaard en wat nog steeds resoneert. Je onderbewustzijn merkt dat verschil op en start een herordening.

Die verschuiving gebeurt niet willekeurig. Interne doelen blijken een rol te spelen. Alsof een dieper deel van jou al wist dat het tijd was voor de volgende laag.

Verwondering, geen worsteling

Het valt je niet zwaar dat familie in je dromen passanten zijn. Je bent niet gekwetst. Je bent verwonderd. Dat verschil is wezenlijk.

Onderzoek laat zien dat mensen met een open houding tegenover dromen, en een natuurlijke neiging tot innerlijk afdwalen, ze ook vaker onthouden. Mind wandering wordt in verband gebracht met creativiteit en zelfreflectie.

Wat je nu ervaart is geen strijd. Het is nieuwsgierigheid. Je brein toont je een beeld en vraagt niet om een oordeel, maar om aanwezigheid.

Familie die er is maar niet echt nabij.
En jouw reactie is geen pijn, geen gemis.

Het is.
Huh. Interessant.

Mensen die hun dromen vaker herinneren, vertonen ook meer activiteit in het default mode netwerk van het brein, een netwerk dat betrokken is bij betekenisgeving en creativiteit. Je brein is bezig met herijken, niet met vastzetten.

De timing van transformatie

Misschien was er een klein moment. Iets onopvallends. Een gedachte, een gesprek, een lichamelijke vermoeidheid die niet paste bij het oude verhaal. Soms is het een seizoenswisseling. Onderzoek laat zelfs zien dat droomherinnering mee kan bewegen met het ritme van het jaar.

Of misschien was je gewoon klaar. Klaar voor een volgende schil.

Tijdens de slaap voorspellen bepaalde hersengolven of dromen herinnerd zullen worden. Vooral frontale theta activiteit, vijf tot zeven hertz, speelt daarin een rol. Diezelfde golven zijn actief wanneer je wakker herinneringen opslaat.

Je brein gebruikt dus dezelfde mechanismen om te verwerken, of je nu slaapt of wakker bent. De grens tussen beleven en verwerken blijkt dunner dan gedacht.

Misschien hou je de slaap tegen

Misschien stel je de slaap daarom uit.
Omdat slapen dromen betekent.
En dromen betekenen kijken, ook al is dat zacht, ook al is het zonder drama.

Een deel van jou wil alert blijven. Begrijpen. Controle houden.

Maar niet alles vraagt om begrip.
Soms vraagt iets alleen om aanwezigheid.

Geen antwoorden, alleen observaties

Waarom het precies nu gebeurt, kan niemand met zekerheid zeggen.

Wat we wel weten, is dit. Je brein is bezig met herstructureren. Het herkent patronen die niet langer passen en maakt ruimte voor nieuwe ordening. Dromen zijn het zichtbare spoor van dat proces.

Familie als passanten is geen verlies.
Het is helderheid.

En die verwondering die je voelt, zonder strijd, zonder drama, is geen toeval.

Dat is groei.

Je hoeft het niet te duiden. Je hoeft geen betekenis te forceren. Soms is het genoeg om te erkennen dat er iets beweegt en om dat proces zijn eigen tempo toe te staan.

Bronnen

– Scarpelli S. et al. Increased awakenings from non rapid eye movement sleep explain differences in dream recall frequency. Frontiers in Human Neuroscience.
– Norman K.A. et al. Does mental context drift or shift. Current Opinion in Behavioral Sciences.
– Vallat R. et al. High dream recall frequency is associated with increased creativity and default mode network connectivity. Nature and Science of Sleep.
– Marzano C. et al. Recalling and forgetting dreams.
Theta and alpha oscillations during sleep predict subsequent dream recall. Journal of Neuroscience.